Salbatore Mitxelena

ARRAUN TA AMETS

Fitxategi hau “liburu-e” bildumako alea da,
liburu elektronikoen irakurgailurako prestatua.

Liburu gehiago eskuratzeko:
  http://armiarma.com/liburu-e

Iturria: Idazlan guztiak (I), Salbatore Mitxelena (Karmelo Iturria eta Jose A. Gandariasen ediozioa). EFA, 1977.

http://klasikoak.armiarma.com

Egileari buruzko informazioa:

http://zubitegia.armiarma.com/?i=227

ITXASORA DEI

            Egun batez ari nintzelarik

            sala batean bordatzen,

            itxasotik aditu nuen

            mariñel bat kantatzen,

            mariñel bat kantatzen eta

            bertso auek ematen:

Zabal neurgean gora kaioa egazka;

goi ta be, ur eta lur oinpe darabilzka.

Aren labain ta ariñik doakit ontziska

urrun miñez itxasoz arunzka ta arunzka.

Oskorri lor eziñak dei dagit gozoro:

arako leiaz nai dut itxasoz igaro...

Askatasuna atsartuz nai bezin oparo,

biotz esi gabeak ibillian giro!

Kantuz noa itxas zear urruntzen, urruntzen...

O, bai, «Libertadea zoinen ederra den!»

kantuz noa, arraun ta amets erabat egiten.

Ontziskaren aurretik gidari Irudimen.

Legorrean dagonak egonean tinko,

eztaki itxastarraren jorana nolako.

Ez ninduke bestela errukarri joko.

Ez nago iñorenakin zoria aldatzeko!

Iñork gura baleza bizi gezalean,

sar dedilla nerekin amets batelean.

Poz betea arki baietz emen urdiñean,

ugiñak lez urteak ontziz garaitzean!

Zori oberen baten atzetikan goazen,

biotz Eder goseak non dezan atseden.

Lur ezaguna atzean utzi ezkutatzen;

ugarte berriren bat nonbait arkituren...

      ...ta an doa batela txikia, Oskorriari buruz, gero ta urrunagotzen, neskatxa bordariak legorretik begiz galtzeraño.

      Nork atzitu, bere osoan, lagunurkoaren izkutapena? Al dakigu norgere anima barruarena bera!, al jakin norgere kutiziak eta ase eziñak, zer nai duten, nolakoxeak diran, noruntz dijoazen!

      Iñularreko eguzki igeskorrak, urez bestaldera oeratzekoan, urregorriz dirdaizka daukakizu itxasgain sorgiña, mirari bat lez, bri-bri zorotan; ta aretxen lillurak limurtuta, mariñel bertsolaria, poesi ontziz, izkutatzen dijoazu, arago ta arago, noranaita.

      Nora, ordea?: neskatxa bordariak alperrik galdetzen du, ez baidakus dagoneko ia ezer. Nora? Zeren billa? Al daki mariñelak berak!

      Betiere, jakiteak baiño geiago balio digu miñak, jakin eta senti miñak. Ase eziñak!

1942

IRAKURLE:

      Iparraize oxkiroak ekarrita, ondartzarañoko kantaketa entzuten zaude legorretik, norena dan jakiteke: mariñel gazte, kaietik irten berriren batek itxasotik ari dizun Amets errirako deia.

      Urrunagotzen danean, entzuterik ez diozu izango. Urrunagotzen danean, ez dizu kantatuko ere bearbada. Urrutiaren gandutan begiz galdu ezkero, bizitzako itxastar onenik ez duzu zure esku ezer izango, abesti sorta auxe baño.

      Byron-en Konrad izlapurrak, maitea il zala jakinda ugartea betiko uztean, lagunei ta ondorengoei, milla okerren artean, birtute bat bakarra oroitzat utzi zien; nire gaztetzaroak auxe: arraun ta amets aiendutako miñeritu baten gurari aparra.

1942

ZER DIODAN?

Ta pianoz dabesadan

euskal kantan zer diodan

oraindik galdetzen didan?

         * * *

Ire atera letorken

eskale soñularia

bere zorigaitz aria

diardunean ariltzen,

ez mintzearren etzaion

galde ausardiz nor ta non

il, edo zer gerta zaion.

Agian, atzerriz orron

bultza duten abertzale

dun bera; agian, gaizkille

izan damua zerion...

Naikoa dun jakiteaz

oñazean dunala anai;

eta maite ezan, maite, bai...!

         * * *

Ta pianoz dabesadan

euskal kantan zer diodan

oraindik galdetzen didan!

ZEIN EDERRA DAN!

     Zein ederra dan

     olerkaritza

biotzak min duanean!

     Zein ederra dan

     somatu nuen,

Ama, zu il ziñanean.

     Zerurañoxe

     kanta jaso nai

nizuke, otoitz antzean;

     berez ezinda,

     bidaltzen dizut

otoitzarekin batean.

     Zein ederra dan

     olerkaritza

otoi biurtzen danean!

LORE TA IZAR

            (Ama zanari)

Lurrean lore ziñan, lore garbi, lirain;

zeruan izar zera, izar argi orain.

Eguzkiak maitea, eder bezin garbi,

oiana beste ezagun gabe ziñan azi.

Atzapar lizunkoiek loitu ez zintzaten,

aitak bein baserrira aldatu zinduen.

Ta andik eguzkiari, eder bezin garbi,

lore berririk anitz zenion eskeñi.

Bizitzaroz zerizun atxona oraindik

gere-gerekin dugu il zintzaigunetik.

Zu iltzean baserriak lore bat galdu zun;

ta izar eder bat piztu zeruan zitzaigun.

Pozgarri auxe dugu alare munduan:

gure oroitz izar bat dagola Zeruan.

Ama!, ni ere lore nadilla gaur emen

eta Zeruan izar eriotz ondoren.

Ama!, guziok lore gadilla lurrean

eta Zeruan izar zurekin batean.

PRANTZISKOTAR
16 URTEKIN

Esku zabalik deika iltzen zauden

Jesu: anai zaitzadan, lagun arren

zure nekalkide egin nadin aurten...

Zurekin bat eginda nik atseden!

Mai aurrean zaduzkat. Ba ote ezer,

beste Zu bat izatea anbat eder?

Uneoro zaudenez nigati iltzer,

indazu Zu uler maitatzea esker!

Mundua illundi ei da, negar, gezur.

Zutaz landara oro omen da maltzur.

Zorion agor eziñaren Itur:

Zeugandik samariar oni iozu ur!

Zenbat aidez gorago gizona igo,

anbat lurra ikusten el du txikigo

ta anbat zerua ta Jaungoikoa aundigo...

Tabor-ko zure antzalda nik gogo!

Albernira eldu nai, prantziskotar.

Bide ertzetako zenbat arantz ta lar

bizi zear ote nik jasan bear?...

Lagun, Jesu!... Zu maite miñak nakar.

Izpazterrean zurbil, lekaidetza;

oinpean barratua an-on, Zarautza.

Onek, erruki eske, erruz datza;

lañoz gora aren gallurrak otoitza...

Bazterretsi ludiko poz ta lizun

itxaroz geroaren ekarkizun

ta giz erruen beltez jantzita izun,

or nola pralledia dabilkizun.

Sei-zazpi astez ona berton nabil

ni re jarrai jarraika, pozik, bipil.

Mundu zoroa alperrik oska dabil;

Albernira nai nik ta an Zurekin il!

Arantzazu nerea, amets Mendi,

ene goi min ase eziñaren Alberni,

lur ta ortzi tarteko poz uztargi...

Arantzazu nerea, zeru zati.

Gurutza bizkarrean zure erromes

maldan gora noazu, nekez, miñez,

Golgotara, Albernira noala ustez...

Noiz mereziko ote dut zure babes?

                     * * *

Ez zapuztu, soin; ekin Mugara arte.

Datozela naiz arantz ta naiz neke.

Arrats onen malkuok, bein Goizalde,

intz gozo biurtuko bai dirade.

Zarautz, 1935

MAITASUNEZKO GAU ARTAN

Maitasunezko gau artan

errañuz zegon aintziran,

zeruan anbat izarño

uretan islatzen ziran.

Ez duzu gogoan nola

izarñok islatzen ziran

errañuz zegon aintziran?

Alaxe nerau gau artan

zure begien diztiran,

liluraz zenun begiran!

Bakar-bakarrik sarritan

nijoakio ordudanik;

baña goibeldu zanetik,

aintzirak eztu izarñorik.

Zeru goibeldu zanetik,

aintziran ezta izarñorik.

Aintziran ezta besterik:

orbel oroimingarriak

urlo geldian lo, soillik...

OÑAZE GAUEAN

Gaberdi beltzean

izarño bat eza

bidazti galduak

tamalgarri leza...

Oñaze gaueon

nik badut artizar;

errañu darida,

barru-barru, ñirñar;

t'errañutan dabilt

neurgerako miña,

naigabe erauntsiak

irato eziña...

O gau gurgarria

oñazearena!,

diz-diz dugunean

zeru itxaropena.

BI-BIOK

Zillarrezko ibai barrena

arraun batelean bakar

naiko unkeala oldar

ionan atzo, Maitena;

baña ire biotz gardena

ezin zala ugoldera ausar;

baletor uste ezik jazar,

bertan unkela ta azkena...

Bi-biok lagunduz alkar,

nik arraunak, ik endaitza ar

ta goazen ibaian bera...

Aize biguñaren egaz

ta apar txuria arrotuaz,

elduren itxas ertzerra.

IZARRARI SOLASETAN

            Laudato si, mi Signore,

            per sora luna et stelle...

                  (Cantico del fratre sole)

            Bertso bida bear ditut kantatu

            izarrei: zer zaidan gertatu...,

            korputzak ar dezan deskantsu.

                  (errikoia)

                  Donostian 1950 ko olerki-guduan

                  lenbiziko saria.

Arratsik arrats zeru urrutian ñirñari,

maite kupiraz zagerkidan izar argi:

beste iñoizetan legez natortzu gaur ere

ixilmixil bat izan nairik zurekintxe.

Aski izaten dut leiotik tinka zuri so,

biotz axanpak jaulkiz izketan jartzeko.

Ordu onean zindudan bai aukeran jo,

nire izkutuak azaltzeko aboz-abo.

Zuk ez bait duzu, lurtarrok lez, iñor saltzen;

aditu ala ixillik duzu gordetzen.

Deitzen dizudan bakoitzean: «nere izarra!»,

darantzuidazu: «emen nauk, seme lurtarra»,

ta arin zatozkit ainbeste luzeko bidez

lagun gaixo oni «gabon» ematera maitez.

Maitasunezko zure errukiaren izpiz

goza didazu bekoki ituna amaika aldiz,

biotz kezkaen sarigarritzat, il ondoz,

zaudeneko ortan Zeru bat dala adirazoz.

On ta otxana zaitut, zerutar zuzia,

on ta otxana ta ixilla ta maitatia...

                        * * *

...Gaur, baña, Izarño begiko orrek bazeneki

zein beste dudan atzotik gaurko ikuspegi!

Gogamenaren ortzeak odeirik ez dit;

bat batez, samin danak poz biurtu zaizkit.

Pake bat sor zait..., oskarbi orren pakea,

Jaungoiko onaren zolitasunez betea.

Nire baitako laiotzean azterkari,

goi leñurutan ez dizut, bada, nabari.

Samariko osin ura?, Sikarko iturria

eguzkitan, ta Jesu bertan exeria

antuxiñetik bere Ur bizia eskeñiz

«Edan –esaten–, ez aiz egarriko berriz».

Eskale antzo urbil natzaio albetan;

edan dut, edan, Jainko onaren eskutikan.

Ta bertan, mundu guzia arki dizut berri;

oro garden, bai, oro iztun, maitagarri!

Ez nuen uste, ez onen zoragarria

zitekeanik sor zaidan egunsentia.

Beste begiz dakusat orain izadia!

Bestelako biotzez maite du bizia!

Atzo miñarren negarrik ezin zeridan;

ta gaur pozarren malkoa dut begietan.

Zure susmurra berbera gaur zoliago

aditzen dizut, ta ulertzen gardenkiago.

                        * * *

Millaka izarño zaudete betiraunean

giza gogoak zuenganatu naiean.

Biotzak diraust, Zeru eder orren pean

nola gizona onen gaizto ditekean.

Millaka izarño Jainko geznari or ernai.

Baña satorrak lur zuloa baizik ez nai.

Ez ote griñaz lañotuta datzalako?

Ez ote entzungor zuen mintzaira aditzeko?

Ezin ulertu: Zeru eder orren pean

nola gizona onen gaizto ditekean...

                        * * *

Zuk beintzat jarrai niri izketan, txingar maite.

Gaurkoz, alare, agur; baña biar arte.

Emen itxoingo dizut, gau ontan bezala.

Ta gaur baño re obea arki nazazula;

zure irudira nakusazula: argia,

on ta otxana, ta ixilla, ta maitatia...

EZTAI-KANTA

      (bukolika)

      Erdoi bedi egonean

      goldea, uztarri zaiean.

Soroan baño girogo duk bai,

      itzai gazte, ezkon maiean.

      Erretenean barrea

      zijoak ura ariñena.

Ur onez, pozez bete dezagun

      bizitzaren erretena.

      Gaur arteko neke lanak

      ta etorriko diranak

uxa ditzala bazkalkideon

      eztaitako jan-edanak.

      Bijoa leioz landara

      kantarien deiadara;

bizi geraño luza dedilla

      gaurko aiurruntz algara.

      Nasaiki poztu gaitezen,

      ez kezkarik, ar atseden.

Errekak ez dik  gezaldu bear

      itxasoratu baño len.

      Lei zoroaren deiera

      abia ibaian bera,

atsegiñaren txalupa argian

      eldu arte itxas ertzera...

      (Tamala! An egon artean

      goldea esaten larrean:

–«Bearko nauk bai, bearko nauk bai,

      itzai, egunen batean!».)

UDAZKEN ERESIA

            Omnia transeunt et tu

            cum eis pariter

Mara-mara lurrera

      osto loreak...,

lurrera Udazkenez

Udaberri goizean

      erneak.

Biotz: zer ikasirik

      or baduk naiko.

Sasoi urdiñetako

ameskeri txoro oik

      zertako?

Orratx lore ta orri

      orbel artean

aizeak baztertuta

zurrunbilloan narras

      nasian.

Udaberri goizetan

      bai eder apain,

gozoro klunkatzean

landare gallurretan

      gañik gain...

Orduko ortzargi eta

      ozkirri meak

amets eztiz txoratu,

ordea, lora auskorren

      usteak:

–«Datorren Udaberri

      are ederrago;

ordun gu lirain, polit,

ordun txairoagoak

      izango».

Bañan Udazkena len

      ta zorrotz eldu

ta aize erauntsi zakarrak

zugaitzetik jaulki ta

      orbeldu.

Ona azpigarri orain

      geure oinpean

atzo ameskoikeriz

ziranak Udaberrin

      ustean!

        * * *

Biotz: olaxe Udazken

      batez il uan

Aitona! (ta Ama, berriz,

garai eldueneko

      Uda-udan...!)

Udalen betirauna

      obiz arontz dek;

emengoa eginda

maa-mrarra gu ere

      bagoaztek.

1936

IZKUTUTIK EDERKIEN

Txorro txiru liruka

txindorra an ari zan

kabitxoa zedukan

eneko oiar kerizan.

Maitemiñaren miñez

zerizkion txirriak

txarmanaren txarmanez

zentzuzkin zugaztiak.

Pizti ta izar, goi ta be,

txintik ez galtzearren,

arnasik ere gabe

sorgor entzuten zeuden.

Soiñez ote zan, orde,

kantuz bezanbat eder?

Baiña, abaroan gorde,

txindorrak ez nai ager...

Txorro txiru liruka

nork ala kanta lezan

kabitxoa dadukan

eneko oiar kerizan!

Nun ote jakin miñez

azterka asi nintzaion.

Alare, zorionez,

txintari zerraikion.

«Ago geldi» –izarñoak

intz malkoz zesaidaten.

Ta illargiak: «utzi zak

maitetasuna abesten».

Nonbait bertanegixko

oarge urbil nintzaion;

soma ninduaneko,

ixillari jo zion!

Damurik eta lotsik

aldegin nun berela.

Nik alde..., ta bertatik

ekin zion ostera!

Txorro txiru liruka

berekaxa an geldi zan

kabitxoa zedukan

eneko oiar kerizan!

Oi al baneza

      nik abes

txindor abesa

      dan legez:

txaloetatik

      beti iges!

Zu, Jauna, baizik

      ez abes,

      Zu gores,

      Zu maitez!

ONDAPEN ETA BERPIZTE

Egundo batez, basetxe xarra

biok geundela begira,

mintza nintzaiñan:

–«Orrenak ein din;

ez din ematen kupira?».

T'erantzun idan:

–«Aski izango duk

gure bion lokarria

berpizteko baserria».

CUM RECORDAREMUR SION...

      (JORAN)

Sorterri atsegin, Zeru!;

Eder-Eguzkiren dirdai,

Zorionaren sorburu,

negar bizitzaren amai...

Zein pozik noazuken ni

joranaren ega ariñez

ega-egaka, uso xuri,

ludi txikerkeri gaiñez...

Amesgaitzako Donoki,

nire naien txoko bero,

ene biotzaren kabi...

zure altzoan banengo!

Otzikara eta neke,

txori bat elur artean

udalengo kabi maite

aurrean dun bitartean;

begiak antxe! josita,

ao xabalik, egamin;

egalak baña izoztuta,

iñolaz kabira ezin...

Min duke noski txoriak

begiz-begiko kabia!

Zenbat miñago arimak

dei ta lei dun Donokia!

            * * *

Sion mendi! Sion mendi!

–eguzkiz gallurra beti–;

oi zuganatu banendi

ta ibarrondo beltz au utzi!

Goien, Mendia, amets bat lez,

eguzkiaren urretan;

laiotz izotza baño ez

emen, errekalde ontan...

Miñaren miñez urduri

noiz arte, Jauna, atzerrian

naukakezu, txori iduri,

begik ortxe! Aberrian?...

...«Jauregia bai atsegin

zaidala, Nagusi Jauna;

miñez naukazu atarin,

zure miñez auna ta auna...

«Bai zoriontsu zurean

gau t'egun bizi diranak,

aintzaka etengabean

aintzaka ari zaizkizunak...»

Dei Goiari!..., deiak bean,

bean terral motela antzo;

ta nik nere bakarrean

nondik eta zertara jo?

            * * *

Mingarri aut ziñez, Joran.

Mingarriegi, Oldozkun.

Eder oron iduri intzan

Gogo, gaur beltz, baldar, aztun:

nolaz dagikek ba ik egan?!...

«Nor digoken jauretxera?

–zeruak or oiartzuna–

Biotz garbiaz gañera

eskutan beltzik ez duna!».

Ez naiz, ez, zeruragarri.

Lur autsez dauden gogoak

negarrak garbitzen noski:

lurrean nai nau Jainkoak!

            * * *

Etsi, gogo, eta jarrai

arantzaditan barrena...

Bizitz ontan lenik garai,

gero sari atsedena!

...amesgaitzako Donoki,

nire naien txoko bero,

ene biotzaren kabi...!

1936-38

BI KABI

Irraka ara ta ona

      jolas egaldan,

torrepuntan kabia

daukan eñarak ona

      zer didan:

                  –«Donokirako joranez

                     oldozten agon lekaide:

                     elizburu gorenean

                     kabia nik, ik ez beste..,

                  «Beko lurrautsik onaño

                  ez dik aizeak arrotzen.

                  Zerura ara zein eroso

                  dudan emendik egartzen».

Eta gora ta gora

      ega jasorik

keñu zegidan. Auxe

emen betik erantzun

      nion nik:

                  –«Dotore daukan kabia

                     torrepunta gorenean;

                     nik ere, orde, badiñat

                     nerea or Oteunean.

                  «Nik baño gorago daukan

                  eñara orrek kabia;

                  baña urbillago diñat nik,

                  urbillago Donokia».

1936

IÑULARREKO ILLARGI

Maite garretan igeri

badijoakit mendi ostera

      Eguzki:

                  Bein ta berriz biotz eske

                  Jesuk dei atean;

                  bein ta berriz nik uka are...

                  Zenbat negar egin ere

                  Jaunak joatean!

                             * * *

Ortze sapaian itzali

azken izpiak. Jabetzen dator

      Illundi:

                  Bai eder intzala, Egun!

                  Ni izan ni koldarra!

                  Poz argien Emalle jun

                  ta aurrez-aurre, arrats illun...

                  Berandu negarra!

                             * * *

Eguzkiren ordezkari

orra leiotik biotz gelara

      Illargi:

                  Tamal oron aringarri

                  gogamen larrean

                  itzuliz Jesiren argi,

                  Arantzazun Andra Mari

                  arantza gañean!

(Arantzazuko ANDRA MARI-ren

agert'egunean, 1935-Irailak, 9)

OÑORDETZA

        Semeak gogoan,

        kanta zarra agoan,

aurloa zaintzen Ama seaska ondoan.

        Jainkoa gogoan,

        abizena agoan,

iltzen ikusi zindugun gero beingoan.

        Zu ta aurrak gogoan,

        zure kanta agoan,

noazu orain, sein berriekin, munduan.

        Jainkoa gogoan,

        abizena agoan,

nakusateke ni ere azken orduan.

                    * * *

        (Semeak barrena

        bizi da abizena

ta abizenakin bizi il zarren sinismena.

        O oñordetza urena,

        kate ezin etena,

batzen dituzu geroa, oraña ta lena!)

ZUREKIN, AMA!

            Noan..., amatxo il zaidan leku ta

            jaio nintzan alderdira;

            otoitz egiñaz an bizi nai det

            zeruetara begira.

                  Emeterio Arrese

Aste oso bat eman dut aurten

etxean senideekin;

aspaldiz elkar ikusi ez ta,

orduko poz eta atsegin!

Aita ta amona ta anai-arrebak

astebetez elkarrekin...

Baña Amatxo mentz! Igaz joana,

ura an goien aitonakin.

Bizi zanean gaxoa jardun

oi zaneko baratzetan

alperrik nitun josten begiak,

bere aztarnik ote zan...

Aztuta zeuken zelaiek ere

tamalgarrizko ixilkuntzan.

Ta baso-ibarrak mar-mar zegiten

adiraziz: Ura jun zan!

Lotarakoan, lenaren oroiz,

arenganatuz biotza

«Ama! –nesaion gela illunetik–

zein min dugun zure mentza!

Jun ziñanetik zure eske dago

negar biziz Etxebeltza.

Baña gugana zu itzultzerik ez,

guk jun bear zugana».

Kanposantura jo nun urrena

munka miñez illobia.

Gurutze batek babes zegion;

–Gurutz santu pozgarria!–

ta barrenean izki banakak:

beti maitezko oparia.

Gurutz azpiko illobi artan

bat zan, etenge, sendia!

«Ez negarrik, –zesaidan gurutzak–

Ura an Goien duk zuen zai.

Itxaron... Baña ortarako, orde,

Zeru bidez bear jarrai».

Beñola, arren bat zeruratu non

izarrei begira ernai:

–Jauna: Aberri ortan sendia

Amakin –nion– bildu nai...

Atzo goizean seme ura bera

lekaide beltzez jantzirik

bakarrik gelan, eskutan Aren

oroigarria zularik...

Otoizka ari zan: sendia Amakin

betiko nai zun baturik!

–«Ama zai dagon Zerura, Jesu,

garamaitzatzu zuzenik!».

1935

GABON ABESTIAK

1– Izarren galdera

Zeruetako Jaun ta Jabea

jaio da Gabon gabean,

asto ta idia lagun ditula,

estalpetxo xar batean.

–«Zerugoietan kabitzen ez dan

Jaungoikoa estalpean?!»

Millaka izarño galdetzen daude

ori nola ditekean.

–«Zerugoietan kabitzen ez dan

Jaungoikoa estalpean?!»

Millaka izarño galdetzen daude,

galdetzen Gabon gabean.

2– Festa Belenen

Ostarte txulotik inbiriz dagon

izar bakar arek ara zer dion:

–«Zerua ustu da gaur, lurra zerutu,»

Jainkoa gizondu: dana aldrebestu!».

Ta amorru zitalak bertan artuta,

buruz bera amilduz lañotan il da.

Ez atertu, baña, Belenen festa.

Jesus dala iguzki, an egun baita.

Milla ta berreun ta bi aingerutxo

dantza sokan ari, txairo ta bero.

Ango txilibitu ta tuntunero!...

Aurreskua astean San Grabielek,

zortzikoa kopla anei mingañek,

txalo otsa arrotuz ortzirañoxe,

izar bekaiztia salatuz are:

–«Zeru osoa gaur gera Belenen,

»Jaioberriari festak egiten.

»Muxinka dagona ez sartu emen.

»Aupa, zeru lurrak!, segi dantzatzen».

3– Eskeintza onena

Belengo berriona

dakargu poz-pozik,

nola Jesus jaio dan

aurtxo biurturik.

–«Zergatikan, enetxo,

negarrez oraindik?»

Ta aurtxoak erantzun du:

–«Ez da otzagatik.

Maite ez nautelako

gizonek oraindik»

Badoaz artzaitxoak

aurtxoarengana

eskeintzen diotela

arkumetxo bana.

Jesusek esan die:

–«Eskerrikan asko,

baña arkumeak baño

biotzak naiago,

arkumetxoak baño

biotzak naiago».

Zabaldu, aingeruak,

munduan barrena

maitetasuna dala

eskeintza onena;

ez dula nai Jesusek

bestelako pozik:

biotzen maitasuna,

maitasuna baizik.

Maita dezagun, bada,

guziok gogotik.

4– Aterpe billa

Aterpe billa dabiltz

    Joxe ta Mari,

Jesus jaioko baida

aurki-aurki.

Ezin, ordea, iñun

estalpe txar bat arki...

Emaiogun gerea!

    Tori! Tori!

Azkenik topa lute,

    topa Belenen;

eta jalo da Jesus

antxen-antxen

Etzan leku obea

negarrez du eskatzen...

Sartu gure biotzan!

    Emen! Emen!

5– Belengo Ama!

    Mirari paregabea

    Belengo Ama! zurea.

Sortu diguzu sortu zinduan

    Guziz Goraren Semea.

    Bederatzi illabetean

    azi zenun sabelean

t'orain besotan loxintzen duzu

    kabitze ez dana izartean.

    Laztan, urruma ta musu,

    bular ematen diozu...

Oi amatxoren bero goxoak

    nola pozten duan Jesu!.

    Jesu bezin seme ta ume

    altzo ortan nai dut nik ere,

edan ta edan bular ortatik

    zerurako azi arte.

    Geroko ostiral batean

    Jesu on ilko danean

ta Ura gaberik zure magala

    uts-utsik ai! gelditzean,

    Jesu bezin seme ta ume

    artuko nazu bai... ortxe!,

ta edango dut bular ortatik

    zerurako azi arte.

6– Auxe mutikoa

Auxe mutikoa,

Belengo aurtxoa!,

urtetik urtera xaloagoa.

Lo dago, lo-lo.

Ixo, ba, ixo.

Ateak ideki

pa emateko.

            Ona, ona

            Mariaren aurtxoa.

            Gora, gora

            Belenen jaioa.

Jainko ta gizona

–gure zoriona!

Belendik ostuta

dakargu ona.

Ene ba, ene!

Auxe da, auxe!

Orrelakoxe bat

nork nai ez luke?

            Ona, ona

            Mariaren aurtxoa.

            Gora, gora

            Belenen jaioa.

Txanpon batzun eske

atarian gaude,

Gabon abestia

eskeñiz truke.

Belengo poza

nai dunak goza,

etxekotzat artu

aurtxo panpoxa.

            Ona, ona

            Mariaren aurtxoa.

            Gora, gora

            Belenen jaioa.

LAZTAN MIÑA

Eguzkipean, atzerri

illobiz aruntz, Aberri.

            I

    Itxasoz dator ontzia;

    ara luzatuz begia,

guraso zarrak galdezka miñez,

        an ote semia...

    Oi itaunaren larria!

    Atzipe erasangarria!

Ezin besarka, luzetsitako

        seme urrutia.

            II

    Beingoan, beste ontzia;

    bertan Txinatik semia,

umetzaroko notin ta bazter

        laztan egarria...

    Sorterriratze Larria!

    jaun berriz ai! baserria,

ta aita ama zanen ezurrak zaintzen

        zurrun Illerria.

            III

    Obiz gora, Donokia:

    aita amen galdez begia,

kanposantutik zerurantz leiez

        mixiolaria.

    Begiratze pozgarria!:

    besarka ezin ausia

gurasoekin Aberri artan

        dauka irabazia!

1942

AGATA DEUNEZ AGURTZA

            (il etxetan kanta oi dan «Salbea», arlo ta doñu)

Agur, Maria, pekatarion

Ama, ta Jainkoarena.

Entzun lurreko semeengandik

dijoakizun arrena.

Izan zu maite zaitugunontzat

gozo ta itxaropena.

Ibar beltzean negarrez gabilz

noragabeko eskale,

poz izpiren bat, bat bada ere,

iñoiz iñondik ez ote.

Zuk beintzat, Ama, biotz minduok

zeru itxaropenez bete.

Danak dijoaz erioz aruntz

bat gaur ta bestea biar.

Maiteenak ere badoazkigu

gu emen utzirik bakar.

Jun au, jun ura; gu erbestean

oraindik, min eta negar.

Beazuna ta ozpin ugari

besterik lur onek eztu.

Orregatikan zerbaiten ustez

Gorantz begira gauzkazu.

Gorantz begira egon bearko

pozik izango badugu.

Eska Jesusi zeru bidetik

eraman gaitzala zuzen,

emen lurrean maite giñanok

an Goien bildu gaitezen.

Eska, bai; guk ez dakigu oraindik

zer dan poz, zer dan atseden.

Errukiorra, biotz biguña

zera zu bai ta erruki.

Zuri deiezka gagozkizu

ta arpegi on ageri,

Zu lagun, Jesus maitearena

noizbait dezagun ikusi.

1935

MEZABERRIZ BERTSOAK

            (anai zarrenari bigarrenak –nekazaria–

            ta irugarrenak –prallea– kantatzeko jarriak)

LENENGO SAIOA

      Nekazariak:

    Nola eñarak egari

    udaberrian ugari?;

urtero igazko tokian bertan

        jartzen ditek kabi.

Mutilkoxkor jun zan orri

    ta apaiz eginda etorri,

    zorion asko lendabizitik

        anai zarrenari.

      Pralleak:

    Jainkoaren mandatari,

    Arantzazun Andre Mari;

arras mesede egiña dio

        Euskalerriari.

    Ara jo bein, gaur itzuli;

    ongietorria iri.

Ama Birjiñak apaiz egin au;

        eskerrak Berari.

      Nekazariak:

    Amairu urtetatik ona

    bestege ikasten jarduna,

nai likek izan jakinduria

        aundi ta sakona.

    Nik ala banu, obena;

    premi dit pixka batena.

Pulpitutikan erakus bear

        diguk almazena.

      Pralleak:

    Almazena erakusten

    ez duk zallena izaten;

zallena zenbait buru gogorri

        begiak garbitzen.

    Bateko, ez konprenitzen,

    besteko gaitza billatzen,

lan aundiago dezute zuek

        esanak egiten.

      Nekazariak:

    Munduaren ixkanbilla

    t'etxejauntzako makilla,

au dana utzita pralle jun intzan

        artean mutilla.

    Ori duk meritu pilla!;

    nai al duk partilla?

Soziotzako pronto gatxeudek

        onako kuadrilla.

      Pralleak:

    Munduan irabazia

    anbat zeruan gloria;

emen lurreko merituena

        duk ango neurria.

    Segurua ta ugaria

    izan nai bada saria,

ez al da gero modu onena

        norgere izerdia?

      Nekazariak:

    Moja bat eta bi pralle,

    osabetan lendik ere.

Arrebarekin osa zerate

        beste arenbeste.

Etxebeltzen morroi ta abe

    ni utzita, zuek aide!

    Zeru baxter bat izango al duk

        guretzako ere!

      Pralleak:

    Gure Etxebelz baserria,

    ondo gogoan eukia;

amalau urtez gogoan euki

        ta amaikaz bizia!

Naiz izan seme urrutia,

    ez uste dugula antziña.

    Urrunago ta maiteago oi dik

        gizonak Erria!

      Nekazariak:

    Ez jun, alare, igesi

    Arkanjel bezin urruti;

obe duk, motel, Kuba utzita

        Sorterrian bizi...

    Iñora gabe, lenbizi

    etxe-etxetikan asi;

langille onak nunai dik lana,

        nai badu ikusi.

      Pralleak:

    Emendik añaxe bide

    Zerura Kubatik ere;

Jainkoarekin bat egiteko

        Zarautz bezin urre.

Goiko Aren naia bete,

    Zerua merezi arte;

    ordun betiko batuko gaituk

        guraso ta seme.

      Nekazariak:

    Itxasertzean, Zarautza;

    Pagotaren gain, gurutza.

Ondo bearra kristau erriek

        zeruko laguntza.

    Pralle ta mojen otoitzak,

    zaindu dezala Etxebeltza,

zaindu ta gaitu senide danon

        bizitz-eriotza.

      Pralleak:

    Zeruan eder izarra:

    zenbat bide emendik ara...

Beko pausoak zeruratzeko

        gizona baldarra!

    Lurretik zerura, orra

    apaiza zubi jatorra;

orren bitartez igo gadilla

        guziok an Gora.

BIGARREN SAIOA

      Pralleak:

Etxera ezkondua seme bigarrena;

Meza eman berria orain zarrena.

Beste bat ere bada oien ondorena,

Dominus kantatzeko urre dabillena...

      Ama il urrena,

      izan zan lerrena!

      Urteak barrena

      len bezin gorena

Etxebeltzak eutsi du bere izena!

      Nekazariak:

Lengusu ta senide, lagun ta auzoko,

bazkaltzen bildu gera onetarako:

Antonion ondoren aitari lenengo

zorion beroenak pozik emateko.

      Berari zor zako

      neke ta lan pranko

      seme ori gaurko

      mallara igotzeko.

Apaiz egiten dana kostata dago!

      Pralleak:

Aitari zor añaxe zor ama zanari,

neurri berdiñean bata besteari.

Naiko zukean arek gaur, danon pozgarri,

Antonion alboan aitakin exeri.

      Nunbait Jainkoari

      ala ez iduri...

      Poza alare ugari

      izango du noski

zerutikan gaixoak begira guri!

      Nekazariak:

Senide asko dira munduz bestaldean,

gu noiz ara elduko zai ta galdean.

Gogoratu aitona guzien artean:

ez gera ezertxore gu aren aldean!

      Gizatasunean

      naiz kristaulegean,

      nekez mugaldean

      arki zitekean

alakorikan beste danen aurrean!

      Pralleak:

Izekorekin, aldiz, arreba mojetan.

Aren falta sentitzen dugu benetan.

Anbat maite genuna danok mundu ontan

Beretzat eraman zun Jesusek pazkotan.

      Azken agur artan,

      malkoak begitan

      lertu zitzaizkitan.

      Arreba arrebetan,

malko aik zioten zenbat maite detan!

      Nekazariak:

Biziak eta illak, aide lengusuak,

batu gaitzala an Goian Jaun zerukoak;

bitartean saiatu emen lurrekoak

bazkariak sarritzen gaur bezelokoak.

      Onatx bukatuak

      gazteon bertsoak.

      Orain zarragoak

      bota obegoak.

On deigula danoiri bazkalondoak!

1942-8-19

ARRAUN TA AMETS

Kulunketa urdurian

    ugiñetan bakar,

ontziska arriskatu bat

    gaituk bizi zear.

Batela bakoitzeko

    mariñel bat zoak

(Gorputzeko lemazain

    tankera gogoak).

Ñirñirka argi, Izkainetik,

    Arkanu sorgiñak...

Araxe jo ta an murgil

    nai giza aseeziñak!

        * * *

Oskorriren ederrak

    damaion indarrez

arraun ta amets

    doala bertara bearrez,

uginkada geldien

    musu limurkoiak

ezin itzali zizkak

    joran ortzikoiak;

irri bitsez kantari

    izlamiñen deiak

ezin losortu ere

    aren aruntz leiak.

        * * *

Urrun ur axalean

    ara an txuri-txuri,

oskorriratu nai dun

    kaioa iduri.

Oskorriren ederrak

    damaion indarrez

arraun ta amets doala

    bertara bearrez,

zein zoro ta zein eder

    gezal urdurian

ontziska iñoiz estali,

    iñoiz agirian!

Baña, itxas irakiña,

    zemai eta orro,

txalupa irentsi guraz

    asaldatze ezkero,

ta Oskorri itzaliko

    ekaitzak balio,

ene! ondabearra

    ez al letorkio?

Zirimolak liraulkek;

    ta itxas amillak ar;

ta gaur lagunak aztu

    lezatekek biar...

        * * *

Arantzazu mendiko

    izar Andra Mari,

euskal itxasgizonen

    zerutar zaindari:

zaindu txalupa illauna,

    zure eskutik ez ken.

Arraun ta amets doana

    etzazu utzi galtzen.

Ta sar dedilla, txango

    mugara eltzean,

Oskorri dagoneko

    atseden kaiean!

1938

IZADI SALMUA

Bai aintzalgarri, ene Jaungoiko,

    zerala agertzen benetan

    zure eskuen egintzetan!

Auznartzenago ta are aundigo

    somatzen zaitut zernaitan.

Egille guren: zureganako

    sortitzak dun maita giro!

    Zuregan ustu arteño

nagokizuke maite kantetan

    maitez mozkor egunero.

Urrez jantzita egunsentiak

    illundiak urratzean,

    biotza urtu artean

abestuko dut zerala, Jainko,

    ederra bere aldean.

Bigoz zerura biotz abesok

    garaituz onako ibar,

    odeiz arontz, oztin zear,

Zureganaño; bidelaguntzat,

    Jesukristoren goi eskar.

Ederra noski itxasoaren

    urdin lilluragarria;

    ederra bertan ontzia...

Zenbatez baña ederragoa

    zure begien argia!

Iñularreko eguzkia iges

    maite garretan mendira

    nagoanetan begira,

Zutaz naiz oroi, Zugabe illun

    dala gorantziz lurbira.

Mendiak ere Zuganuntz daude,

    Zuri jasorik gallurrak...

    Bat egiñik zeru-lurrak

menderik-mende ari zaizkizu

    goresten zure onurak!

Zurekin nai dut, dio mendiak;

    altsua zera, itxasoak;

errukiorra, izarñoak.

    Alkar gaitean, ain maitagarri

    baitzaitut!, ene gogoak.

Ixo, neurtitzok. Ara illargia

    argi xea ixuriz bigun;

izarñoak bere lagun...

    Sentzunak zurrun, almenak iztun,

    maite jarioz diraugun...

1935

AMODIOA ZER DAN

Amodioa zer dan

galde ala alabak,

kolkoan darantzuio

–oi danez!– karnabak:

Arrosa bat bezela

duzu amodio:

eder zorakorrena,

ez ukitze ezkero.

Goiz ta arrats, oxkirriaz

dantza eta musu,

usai gozoz baratza

txoratuko dizu.

Baña iñork itxumenez

atzitu nai balu,

ez margo ta ez atxon

oi da ostokatu.

Orriak soilduz gero,

ez duzu besterik:

arantzak txortenean,

suminki, zorrotzik...

Amodio ori dala

konta ala karnabak,

ez ordea siñesten

–oi danez!– alabak.

BETIRAUNA SEASKAN

      (doñuz)

Aurtxoa lotan, etorkizunari parrez.

     Aita-amen pozak, ari so, neurririk ez:

     –Zertan izutu geroaren mamuaz,

          negu ankerrak joko gaitulakoaz?

               Gu iltzerako,

               i augu oñordeko!

Nexka ñimiño ori, ez adi esna.

     Obe dun ez jakin burrukaren gema

     –Zertan izutu geroaren mamuaz?

          Gero ta edertzenago aziko aiz.

               Aingeru orain,

               biar erregin lirain!

Gaztetzaroko gurasoen kimua,

     zartzarorako epelgarrizko sua.

     –Zertan izutu geroaren mamuaz?

          Seiñak uxatuz, kezka illunak bijoaz.

               Aurrakin lotan,

               Betirauna seaskan!

1952

IRU POZGARRI

Sei urte daramazkit Donosti onetan,

Atotxa baxterretik noranai zelatan,

batzutan munduari, Goiari bestetan...

               Giza ezagumen au

               zein pozgarri detan!

Jainko ta mundu, biak, oska dagozkida,

biak urrezko kopan eskeñiz pozkida;

autatzea esku dut naiz bata naiz bida...

               Aukeramen onetxek

               ere poz damaida!

Igeldoko dizdirak baño nik naiago

izarrekin izketan jardun agoz-ago,

munduz gora altxa nadin biotz eta gogo...

               Apaiz pralle izateak

               naduka pozago!

1950

URRUNDIK

            L'amour impossible, voila le seul

            véritable amour (Paul Valéry)

Urrundik

gero ta urrunagotik,

agur, Maite, agur iri;

ta agur bizitz lor ezari,

ederren zeikean ari...

Gogoan

zeukanat nola beingoan

alkarri,

begiratuz zoragarri,

genion

itzeman alkar zorion...

Ai baiña!,

ez omen naun ire diña,

ez aberatsa i aiña...

Ik baietz...;

baiña gurasoak ezetz,

urkatuz bion poz ta amets...

Ta, ai ene!,

norabaita gorde aune...

Nun agokit, nun, Edurne?

Nerea

bear unaken umea,

noraiño

eraman aune, Maiteño,

nerekin

aztu ta gogaitu adin!?

Alperrik,

oiuka, etsi eziñik,

itaz galdetzen diñat nik...

Jadanik

bakoitzak bere bidetik

jarraitu bear, urrundik

agurka,

malkoak txuka ta txuka,

amets gozo danen aurka...

...Bai, agur,

ene Maitagarri xamur,

Zorion emaille labur,

len emaille, orain lapur.

Agur bai urrundik iri;

ta agur... galdu bizitzari,

ederren zeiken ari,

baiña zertu gabe itzali...

Urrundik,

gero ta urrunagotik.

1951

UMEZURTZA

    Eguerdiko muñora

urbiltzen dator, neke ta auts, zurtza;

    soiltzen dakar maldan-gora

    umetako biotz lora.

    Illobirañoxe dager

luze-luzerik bizi bidea:

    zenbat loidi ta arantz anker

    bideak, eskubi-ezker!

    Itxaso beltz urdurira

urruntzen doan ontzitik ala

    oi du sakerak begira

    kai babesera..., Aberrira;

    indarrak xuxper naiean,

aldapa gorak auna umezurtza

    eserita ertz batean

    geldi zan era berean,

    umetako bide egiñak

begira: Amakin igarotako

    baratz lorati pozkiñak

    ta amets izar lor eziñak:

                  euzkitan alaikor

                  baserri bitxia,

                  maitetasun jator

                  garbiak bizia...

                  Ta kea andik xuxen

                  zeru urdiñerantza,

                  ta, aldiz, sendiaren

                  jan aurreko otoitza...

                  Ta lotara aurrean

                  sukaldean bero,

                  aita-amen urrean

                  umeen poz giro...!

    Joan ume egun oztiñak

nabariz, Ama zanarengana

    jo zuten, otoitz egiñak,

    zurtzaren oldozkun-miñak:

                  Zer zorion duten

                  Ama badutenak!

                  Banun nik ere len;

                  eraman dit Jaunak.

                  Banun bai. Artxek aur

                  nintzala itzarria

                  nire baitan dut gaur

                  Jainko egarria.

                  Artxek zidan erein

                  Edermin azia,

                  ta artxek nindun eskein

                  Urtziri guzia.

                  Ama!, umearen

                  Zeru parre lena,

                  biotz argin guren,

                  giz etorkizuna...

                  Ama nun aingeru

                  Zerutik jetxia;

                  betiko dut Zeru-

                  zerura itzulia.

                  Ni sortu, ni azi,

                  Ona maitarazi,

                  Zeru bidez jarri...,

                  t'ordun zan igazi!

                          * * *

                  Agur, Ama. Atozkit

                  min au arintzera,

                  atozkit gogozki

                  semea poztera.

                  Olaxe exerita

                  liparño bat gauden,

                  nik miñak jaulki ta

                  zuk bide autsa ken...

    Amatxo berbera ote

zauri izerdiak ken zizkiona?

    Sarritan, gañez, ark uste

    datorkiola artaraxe...

                  Zu junda geroztik

                  bai zurtz «Etxebeltza»;

                  izotz dago ordutik

                  kabi zorigaitza...

                  Gu gaituzu bertan

                  txorikume billotz,

                  alperrik egatan

                  jo nairik, egamotz...

                  Maite egatan ikas

                  ta indartzean lumak,

                  zuregana egaz

                  joko txorikumak!

                  Umetzaroa jun,

                  jun ames jolasak;

                  geroztik bai egun

                  lauso ta narrasak!

                  Lorezko usteak

                  zimel ziranetik,

                  ta izardun ortzea

                  goibel zaidanetik,

                  arantzetan orron

                  nabillazu zauri;

                  gura bai Zorion

                  bañan ezin arki...

                  Pozik ez duanak

                  iñondik iñora,

                  Amaren laztanak

                  dakarzki gogora!

    Ta semetxoa laztanik,

beste bat arte agur zitzaion,

    iñoizko maitakorrenik

    «Gabon, seme maite» esanik...

                  Nire zai Donokin

                  zaudelako oroitzak

                  argi bizkat biguin

                  maite, itxaro, otoitzak

                  Ta bizitza itzali

                  illunabarrean,

                  Zurekin azali

                  nadilla azkenean!

                  Zeru goian pozaz

                  zauden Ama maite:

                  beko guziozaz

                  arren oroi zaite.

    Jeiki ta aurrera an abia

zan berriz bide luze-luzean,

    noiz lortuko Gogaikia,

    umezurtz bidelaria...

    Izerdiz, aul eta neke,

or dakuskezu, iñoz bidean

    topo oi ditun atez-ate

    lotsikaraz ukar eske...

                      Amaren oroitz izarra,

                  argi zaizu billa joanean!

                      Ta zuk, etxejaun kistarra,

                  ez uka, datorkizukenean,

                      errukiaren ukarra!

1936-39

AMA ZANAREN BILLA

            (Aurreko olerkia bera, beste era batez;

            ohorezko aipuz Donostian, 1952 grz, saritua).

    Amaren billa doana

    doa Jainko beragana;

erromes zurtzak jaramonik ez

    bideko beste iñorgana.

    Lor eziñaren besotik,

galdu zunaren billa ta deika,

    ez darama beste leirik:

    Amaganatzea baizik.

    Lagunek ots dagiote:

–«Utzi zak, motel, ama min ori;

    baduk gurekin zer maite,

    onatx naiko neska gazte».

    –«Emakumeen emakume

    niretzat Ama uraxe;

Aretxen oska bizi ta ibilli

    nai diat» –darantzu trebe.

    Ez, bada, arren, ostalari,

    bidean geldiarazi.

Mina adiozu, kupira zazu,

    ta aurrera joaten utzi.

            Umezurtzak:

Galdu dunak daki

zer dan Ama miña!

Billa naramaki

gabe etsi eziñak...

Billa bai. Artxek aur

nintzala itzarria

nire baitan dut gaur

Jainko egarria.

Artxek zidan erein

Edermin azia,

ta artxek nindun eskein

Urtziri guzia.

Ama!, umearen

zeru parre lena,

biotz argin guren,

geroaren lema...

Jainko ontasunaren

edontzi gurgarri,

santutasunaren

itzai ta mugarri...

Len banun nik ere!;

gabe ezin etsi dut...

Oi Amatxo nere!,

bizirik al zaitut?

Bizirik zaudala

nola ez ba siñes,

gau t'egun tamala

pozten didazunez?

Betian nire zai

zaudelako oroitzak

argitzen dizkit bai

pauso, itxaro, otoitzak.

Zu junda geroztik

zein zurtz «Etxebeltza»;

izotz dago ordutik

kabi zorigaitza...

Gu gaituzu bertan

txorikume billotz,

Alperrik egatan

jo nairik, egamotz...

Maite egatan ikas

ta indartzean lumak,

zuregana egaz

jungo txorikumak!

    Amaren billa doana

    doa Jainko beragana;

erromes zurtzak jaramonik ez

    bidean beste iñorgana.

    Ez, bada, ostalari,

    bidean geldiarazi.

Miña adiozu, kupira zazu,

    ta aurrera joaten utzi.

1951

MAITE NAZAN ORAINDIK

       Goiza parrez...

       Zarautz miñez

joalea ni baitan

iri deiez, iri deiez

dulunka ai! ari zaitan...

       Jai Zarautzen,

       Etxebeltzen;

nik urrundik min emen...

Etzidane niri uzten

igana gaur joaten!

       Arrebatxo!

       Lekaimetxo!,

al didan barkatuko

nire errua! Oraindio

maite al naun izango!

       On ta otxan

       izan intzan

niretzako munduan.

Amaren ordezkaritzan

i lakorik ez niñan.

       Lili bigun

       intzan ordun;

Jesuk jakin ta alda iñun...

Komentu arrean barrun,

eman deiñala zorun!

       O bai, ni bai,

       jungo pozik

gaur i ikusteagatik!

Ni or izan ezagatik,

maite nazan oraindik!

1942-X-7

AZKEN ITZA

      Mariñel bat kantatzen... aditzen egon zakizkit. Baño aren abotsa, urrunago ta meiago, akitzera dijoakizu. Agur, lagunak, ezagunak, Sorterriko erri ta etxe, eliz ta egurastoki. mendi ta bazter maiteak.

      Onezkero legorreko orrek ia ez dantzuzu itxastar onenik ezer. Aguro zure entzumenak ez du jasoko kantaketa ondorengo dardara mingarria besterik. Eta zure begiak ez du joko, Oskorriari buruz, bidatz edo estela illixka bat baño.

      Elburu miñez arraun ta amets igazitako gaztetzaro batek atzetik utzi dizun uberi aparra baizik ez duzu, izan ere, eskuartean daukazun abesti sorta.

      Mariñelak, emen, bere baitarako kanta zizun. Ez galde, bada, bere izena edo jatorria. Nork atzitu, osorik, lagunurkoaren izkutukia? Uberi aparra lagun, antzemango diozu bearbada nondik Norakoa; orobat Izangoa; baitare, ziurrenez, bere itun giroa ta askirik eza. Baña ez, ez duzu zeazki aierutuko agur dagizun onen Norañokoa. «Joan bear dugu urrutira: agur,  Ondarroako itxaso bazterra»...

            Izkaiñetik, Oskorri:

                ontziska ari buruz

            arraun ta amets doazu,

                Izangoa urratuz.

            Gezi xuri bat baño

                begiak ez dakus

            azken mugan, urdiña

                ta oztiña alkartuz.

            Zer dan, norantz dijoan

                uberak darakus:

            Jainkoganako gezi,

                Jainkoganagotuz...

            Zureganako gezi,

                otoitzez ta kantuz

            gaztaroa eman dut,

                Jauna, zuri buruz!

            Lur ezaguna utzirik

                banoazu iraduz.

            Zurekin bat eginda

                nik atseden, Jesus!

1942-12-1

BAKARRIK

            Oharra. Eraskin bezala, huna hemen

            egilearen azken olerkia

            den «BAKARRIK».

            Berak dioenez, hamahirugarren gizaldian

            quechua hizkuntzaz idatzia.

Bakarrik nagonari utzi ba bakarrik.

Neurebaitako mina beltz ontan

bear diat, bear diat topa

leize zoragarria,

urreteria,

Maitagarria,

Mundu berria.

Ara an izar bakarra zeruan bakarrik.

Ala obe dik.

Ola obe nik.

Biok: ark eta nik.

Iñor gabe dagonari utzi ba topa dezan iñor.

Ara nik, ara nik.

Bakarrik nintzala ustez

ara nik Maitea aurrean, izar tankeran,

an goitik, an goitik

solasketan,

maitaketan, matematiketan:

«Bakarti bat eta bakarti bat: bi.

Maitale bat eta maitale bi: bat».

Ta neure-neurea dedan bakarte nerean

onatx sor, onatx sor

leize zoragarria,

urreteria,

Maitagarria,

Mundu berria.

(8-XII-63. Chaux de Fonds)